Stichting Nivoz logo
Sterkt leraren, schoolleiders en betrokkenen bij de uitvoering van hun pedagogische opdracht

Nivoz platform hetkind

Hoe realiseer je de bedoeling van 'passend' onderwijs? Zo dus.

2 november 2023

Wat is er voor nodig om ‘passend onderwijs’ daadwerkelijk tot een succes te maken? Er zijn allerlei structuren voor opgetuigd. Dat zeker. Meer dan 150 samenwerkingsverbanden, voor primair en voortgezet onderwijs opgeteld. Maar dan begint het pas. Hoe realiseer je de bedoeling van dat alles?  Harm Klifman las het boek Hoe is het met jou? van Astrid Ottenheym en Robbin Haaijer.  Zo dus.

Negen jaar lang gaf Astrid Ottenheym leiding aan het pedagogisch ecosysteem van een samenwerkingsverband. Zij trok met haar gedrevenheid en eigen stijl landelijke aandacht. Ottenheym deelt haar ervaringen nu in dit boek, Hoe is het met jou? samen met Robbin Haaijer, oprichter van Bureau de Bedoeling, haar klankbord in die jaren. Suzanne Visser en Richard Stuivenberg interviewden hen waarbij laatstgenoemde de redactie van het boek voor zijn rekening nam.

Bedoeling

De titel, de subtitel en ook de hoofdstuktitels trouwens, geven treffend weer waar het de auteurs om te doen is. Ze creëren een idioom, een eigen taal waardoor je met elkaar kunt blijven bij ‘de bedoeling’. ‘Hoe is het met jou?’ drukt oprechte, ongeveinsde, persoonlijke aandacht uit van de onderwijsgevende voor het kind. Daar begint het mee en daar blijft het bij (positief op te vatten!)

Ecosysteem

De context van die aandacht is het ‘pedagogisch ecosysteem’. Dat klinkt misschien wat modieus, maar verwoordt wel goed waar het om gaat: het kind (beter: dit kind) bezien vanuit het uitgebreide netwerk van relaties om zich heen, zoals ouders, familie, onderwijsgevenden, interne begeleiders, maatschappelijk werkers, consulenten, noem maar op. Of, zoals de auteurs het formuleren:

‘Het pedagogisch ecosysteem staat voor het zichtbare en onzichtbare netwerk van verbindingen. Het is een symbiotisch levensweb waar iedereen verschil kan maken voor het kind, welke rol of plek je ook hebt.’

Iedere ‘partij’ in dat netwerk doet ertoe, alleen al vanwege het specifieke perspectief dat die partij vertegenwoordigt. Het gaat om onderlinge verbondenheid en om wederzijdse afhankelijkheid binnen het systeem.

Pedagogisch

Mooi is dat gesproken wordt van pedagogisch ecosysteem en niet van onderwijskundig. Dat is een bewuste keuze, omdat het altijd om pedagogische vragen gaat en niet om smal onderwijskundige. Zo proberen de auteurs het pedagogisch denken te heroveren op het dominante, veel te beperkte onderwijskundige denken.

Hoop

En dan die titels van de hoofdstukken die treffend verwoorden waar het in de taal van ‘de bedoeling’ om gaat: ‘Organisatie van de hoop’, ‘Wonen in het concept’, ‘Uit de bubbel naar echt samen’, ‘Toekomsten maken we nu en samen’ en (uitdagend:) ‘Beter falen’.   

Mooi dat de auteurs vertrekken vanuit ‘de hoop’ die zij omschrijven als ‘een wensende verwachting’. Je zou het ook kunnen zeggen: je moet en wilt er allereerst zelf in geloven dat het anders kan, dat het goed kan komen.

Hoop behoedt voor cynisme of defaitisme en zet juist aan tot positief handelen. De auteurs spreken in dit verband van ‘lichtmoedige diepgang’: je accepteert dat perfectie niet bestaat en je blijft de uitdaging zien. ‘We beginnen met de constatering: “dit gaat lukken, hoe gaan we het doen?”’

Wonen in het concept

‘Wonen in het concept’ betekent permanente oriëntatie op ‘de bedoeling van het concept’ opdat er überhaupt zinvolle samenwerking mogelijk is tussen al die partners in het ecosysteem. En dat betekent weer: kunnen omgaan met verschillen, met meerdere perspectieven op dezelfde zaak, met open staan voor andere perspectieven dan het jouwe door niet te denken in termen van belangen. En misschien gaat het uiteindelijk om ‘om kunnen gaan met conflicten’.

Bubbel

Om in een samenwerkingsverband vruchtbaar met elkaar tot resultaten te komen is het dus nodig dat al die partners uit hun eigen bubbel treden, samen op zoek naar een hogere synthese en tussentijds leren van ervaringen, ook als die niet uitpakken zoals werd gedacht.

Het is nodig dat al die partners uit hun eigen bubbel treden, samen op zoek naar een hogere synthese en tussentijds leren van ervaringen, ook als die niet uitpakken zoals werd gedacht.''

Puzzelen

En toen ik dit las, stuitte ik op een woordje dat haast achteloos een keer of wat door de tekst wordt gestrooid: het (werk-)woord ‘puzzelen’. Puzzelen om te weten te komen wat nou precies de kern van een vraagstuk is, puzzelen om passende oplossingen te vinden.

Puzzelen, wat een goed gekozen woord! Het roept allerlei positieve associaties op: je gaat er eens goed voor zitten, het is heerlijk om het samen te doen, er zijn geen statusverschillen, je begint met eerst goed te kijken, soms proberen, soms ernaast zitten, allemaal wetend waar je naar toe werkt (vanuit welk eindresultaat je ‘terugwerkt’). ‘Puzzelen’ sluit aan bij die ‘lichtmoedige diepgang’: ook als je je er bijna in verliest, blijf je oog houden voor de vele nuances, de verscheidenheid.

Door te puzzelen, wat een goed gekozen woord! Het roept allerlei positieve associaties op: je gaat er eens goed voor zitten, het is heerlijk om het samen te doen, er zijn geen statusverschillen,eerst goed kijken, soms proberen, soms ernaast zitten, allemaal wetend waar je naar toe werkt.''

Puzzelen gaat dus niet over: doordrukken, doorzettingsmacht, onderhandelen, ‘ruilen’, dubbele agenda’s, schaken op meerdere borden tegelijk, machtsverschillen, opleggen. Als je samen puzzelt, dan werk je in gelijkwaardigheid, maar met je eigen ogen aan het grotere geheel. De lat ligt hoog, want elk stukje moet op zijn eigen plaats terecht komen. Dan is het ook niet erg als je er een keer naast zit; daar leer je van (‘beter falen’).

Afsluiting

Hoe is het met jou? is een inspirerend boek dat ver weg blijft van afvinklijstjes en puntsgewijze opsommingen die vaak als dwingende waarheid worden gepresenteerd. Het boek bevat naast interessante quotes van vooraanstaande filosofen (Vaclav Havel, Paul Watzlawick, Marshall McLuhan e.a.), citaten van mensen uit de onderwijspraktijk die zich het ‘wonen in het concept’ hebben eigen gemaakt.

Het boek bevat werkelijk prachtige tekeningen van Ksenlia Anokhina. Ook vermeldenswaard: het grafisch ontwerp door Hans van der Woerd.

Astrid Ottenheym en Robbin Haaijer, Hoe is het met jou? Lessen uit een pedagogisch ecosysteem. Uitgeverij Hens 2023. 146 pagina’s. € 29,95. Zie ook www.hoeishetmetjou.nu

Harm Klifman is per augustus 2017 met pensioen. Hij werkte 25 jaar in verschillende functies bij de Besturenraad (nu Verus), gevolgd en afgesloten door negen jaar als senior adviseur bij B&T in Amsterdam. Zijn fascinatie voor taal draagt hij al zijn hele leven. Hij publiceert hierover op www.harmklifman.nl en op de website www.blijmeteenboek.nl  Harm is voorzitter van de stichting Katapult in Voorschoten, dat financieel steun verleent aan projecten die het welbevinden van kinderen ten goede komen.

 

 

Reacties

3
Login of vul uw e-mailadres in.


Lex Hupe
8 maanden en 3 dagen geleden

(typefouten eruit gehaald) Het gaat in de praktijk heel plat hoor. Een kind (casus hier bekend) lijdt aan migraineaanvallen. Twee jaar gedoe, gezeur en getouwtrek. School trekt zich niks aan van kind en ouders: "stelt zich aan". OPP stelt niks voor: de medische problemen van het kind komt er niet in voor. Twee artsen bevestigen de diagnose maar ondertussen jawel: VeiligThuis melding is al gedaan (en alle ellende die je daarna kunt verwachten, van het voorportaal naar de echte hel) en zonder enig overleg een TLV aangevraagd. Kind niet serieus genomen, ouders aan de kant maar wel zijn de procedures "netjes" afgelopen. Wie maakt ons wat? Niemand want er is geen toezicht.
Kortom: mooie bedoelingen, prachtige vergezichten en ondertussen verandert de praktijk nog voor geen centimeter. Zo gaat het duizenden malen elk schooljaar weer. Dus wat gaan we doen?
P.s. ik ben (vrijwillig, onbetaald) vertrouwenspersoon voor ouders van een thuiszitter.

Login of vul uw e-mailadres in.



Harm Klifman
8 maanden en 1 dag geleden

Tja, Lex. Wat jij beschrijft is schrijnend en precies niet de bedoeling. Spijtig dat dit kennelijk gebeurt. ‘Hoe gaat het met jou?’ (zo heb ik begrepen) is precies bedoeld om hier uit weg te komen en de kring rond het kind te sluiten. Laten we hopen dat het daaraan gaat bijdragen.

Login of vul uw e-mailadres in.



Lex Hupe
8 maanden en 1 dag geleden

Nou... "kennelijk"..... dat je dat woord gebruikt baart me wel zorgen. Want dit gebeurt duizenden keren per jaar en is dus geen losstaand eenmalig incident. Over precieze aantallen bestaan er wat meningsverschillen, maar tussen de 10.000 en 15.000 keer per jaar is een vrij realistische schatting. En dat is..... veel! Kinderen die prima kunnen leren vallen uit en worden door de school in de steek gelaten. Dat is de schrijnende keerzijde van de medaille. Dan vormt zo'n boek, waarin vooral de goede bedoelingen worden geuit (die er volop zijn natuurlijk), een beetje een contrast met de realiteit. Kun je je dat voorstellen? Alsof je in twee gescheiden werelden leeft. Die van de goede bedoelingen en die van de realiteit. En dat is vreemd, toch? Ik geloof niet dat iemand zoiets wil. Maar goed, ik wil hier geen welles-nietes gesprek hebben over de schaduwkanten van het zogenaamd Passend Onderwijs, daar is het NIVOZ niet de plek voor. Wie zich na lezing van (dit boek of) deze commentaren uitgenodigd voelt hier verder over te praten: heel graag.

Login of vul uw e-mailadres in.


Delen:
Op de hoogte blijven?
Schrijf je in voor de nieuwsbrief