Stichting Nivoz logo
Sterkt leraren, schoolleiders en betrokkenen bij de uitvoering van hun pedagogische opdracht

Nivoz platform hetkind

Natuurlijk Leren op LOS Deurne

9 mei 2018

Sinds de oprichting van Sociocratische Leeromgeving LOS Deurne  ruim een jaar geleden, kregen de initiatiefnemers vaak de vraag of hun leerlingen wel ‘leerden wat ze moeten leren’. De leeromgeving met inmiddels 35 leerlingen in de leeftijd van 4 t/m 21 jaar werken er op basis van het concept Natuurlijk Leren. Mede-oprichter Mariken Althuizen greep de kans aan om de inspiratie en werkwijze van de school in een artikel te formuleren. Hier deelt ze dat met alle nieuwsgierigen. 

Lees hier het hele artikel in PDF format.

In januari 2017 zijn we met vijf initiatiefnemers een eigen school gestart: sociocratische leeromgeving LOS Deurne. Wij kozen hierbij voor Natuurlijk Leren. Dit paste bij onze visie: dat elk kind mag leren voor hart en ziel. Natuurlijk Leren is gebaseerd op het constructivisme, anders dan het klassikaal-methodisch onderwijs dat onder andere gebaseerd is op behaviorisme. Bij Natuurlijk Leren zijn zelfontplooiing en intrinsieke motivatie de drijvende kracht: je start vanuit je interesses, je talenten en je mogelijkheden. LOS Deurne faciliteert Natuurlijk Leren door het aanbieden van een rijke en uitnodigende leeromgeving. Omdat dit zo anders is dan in de meeste reguliere scholen, krijgen we vaak de vraag: voldoet natuurlijk leren wel aan de wet? En ook de onderwijsinspectie wil van ons weten of wij onze leerlingen wel langs alle kerndoelen leiden.

Vanuit een volledig vertrouwen in onze leerlingen en in Natuurlijk Leren konden wij (LOS- begeleiders, LOS-leerlingen en de ouders met reeds enige ervaring) zelf al volmondig ‘ja’ antwoorden op deze vragen. Maar om het vertrouwen bij de vragenstellers te vergroten, hebben wij gewerkt aan een visualisatie van Natuurlijk Leren zoals dat bij LOS Deurne plaatsvindt, waarin alle kerndoelen hun plek hebben.

Natuurlijk Leren
Natuurlijk Leren is een vorm van leren die op veel democratische scholen wordt toegepast. Natuurlijk Leren en democratisch onderwijs zijn niet nieuw. De oudste democratische school die nog steeds bestaat is Summerhill, gevestigd in Suffolk (Engeland), maar opgericht in Duitsland in 1921. Heel bekend – en ook nog steeds operationeel – is verder de Sudbury Valley School die in 1968 werd opgericht in de Verenigde Staten. Met de term ‘democratisch onderwijs’ wordt aangegeven dat de kinderen inspraak hebben in de school. Er zijn op meerdere plaatsen in Nederland scholen die onder de koepelterm ‘democratisch onderwijs’ opereren en er worden op vele plekken nieuwe initiatieven ontplooid. Het is een wereldwijde beweging. Elke democratische school is verschillend, omdat de school wordt gevormd vanuit de wensen, interesses en talenten van de kinderen en volwassenen die op dat moment de school bevolken.

Ondanks het al bijna honderd jaar bestaan van deze vorm van onderwijs en ondanks het feit dat onderzoek aantoont dat ‘self-directed education, unschooling and democratic schooling‘ leidt tot een succesvolle doorstroming naar studies en beroepen, worden deze initiatieven zelden opgenomen in het rijtje ‘traditionele onderwijsvernieuwers’.

Venieuwing in het onderwijs
Traditionele onderwijsvernieuwingen zijn inmiddels ‘gewoon’ opgenomen in het mainstream onderwijs: MontessoriVrije SchoolFreinet, DaltonJenaplan… De kreet traditioneel vernieuwingsonderwijs heeft mij overigens altijd vreemd in de oren geklonken; een contradictio in terminis. Traditioneel verwijst naar gewoontes die al decennia of zelfs eeuwen worden toegepast. Mensen hechten aan tradities: dingen moeten blijven zoals ze zijn omdat we dat nu eenmaal altijd zo doen. Vernieuwing gaat over verandering: de dingen zoals ze zijn voldoen niet meer en we gaan het helemaal anders doen. Mij laat de combinatie van beide termen zien dat vernieuwingen in het Nederlandse onderwijsstelsel ontzettend langzaam gaan. Maar de tijd staat ondertussen niet stil. De moderne tijd stelt nieuwe eisen aan mensen. Het industriële tijdperk maakt plaats voor het informatietijdperk waarin zaken als creativiteit, innovatie en communicatie steeds belangrijker worden. In het onderwijs krijgen deze vaardigheden aandacht onder de noemer ‘21st century skills’. Tegelijkertijd begint het systeem te knellen: er komen steeds meer kinderen met diagnosessteeds meer kinderen vallen uit, de prestatiedruk neemt toe en er wordt geklaagd over de zesjescultuur.

Onderwijsvernieuwing is dus nog steeds iets van nu; het is nog steeds nodig. De belangrijkste vragen van alle onderwijsvernieuwers zijn: Waartoe dient het onderwijs? Waarvoor leiden we onze kinderen op? We kennen de beroepen van de toekomst niet. De wereld verandert snel. Jan Rotmans laat zien dat we midden in een verandering van tijdperk zitten en dat Onderwijs 3.0 steeds minder zal gaan om klassikale kennisoverdracht en steeds meer zal moeten gaan over de volgende vier vragen voor elk kind: Wie ben ik? Hoe kan ik mij optimaal ontplooien? Wat is mijn rol in de samenleving? Welke verantwoordelijkheden heb ik?

Het beste wat we dus kunnen doen is onze kinderen sterk maken in wie ze zijn en hun talenten alle ruimte bieden voor ontwikkeling. We kunnen onze kinderen laten oefenen met en beter worden in zelfsturing, eigen verantwoordelijkheid en een leven lang (met plezier) leren.

Finland wordt vaak genoemd; daar kunnen we zien dat minder les, minder toetsen, meer beweging en meer ruimte leiden tot betere leerprestaties. Peter Gray, hoogleraar psychologie, en Erik Scherder, hoogleraar neuropsychologie, pleiten voor meer ruimte voor spelend leren in het leven van kinderen. Onze Jack Ma, oprichter van Alibaba, onderstreept dat onderwijs moet focussen op het ontwikkelen van je mens-zijn; alleen daarin zijn wij beter dan machines of robots. Succesvol zakenman Ricardo Semler richtte de Lumiar scholen op. Onderwijsprofessor Yong

Zhao legt de focus op ondernemend leren. Howard Gardner beschrijft de ‘five minds for the future’. Luc StevensMarcel van Herpen en Rita Pierson overtuigen ons van de broodnodige verbinding tussen een leraar en een leerling. En de hele wereld heeft waarschijnlijk inmiddels het pleidooi voor creativiteit van Ken Robinson gehoord.

Dus wanneer doe je het goed? Wat moeten kinderen nu echt leren op school? Wat alle traditionele en hedendaagse onderwijsvernieuwers gemeen hebben is het volgende: zij spreken de wens uit om meer ruimte te geven aan de kinderen, meer vertrouwen te hebben in hun eigen leer-kracht, meer verbinding te maken vanuit authenticiteit en oprechte interesse en zoveel mogelijk aan te sluiten bij de echte wereld.

Wat wij als oprichters van LOS Deurne daarnaast heel belangrijk vonden en steeds belangrijker zijn gaan vinden, is dat wij onze leerlingen willen meegeven dat zij verantwoordelijkheid dragen: voor hun eigen leven, voor elkaar, voor de maatschappij en voor Moeder Aarde. In september 2015 tekenden wereldleiders tijdens een historische top van de Verenigde Naties voor de 17 Sustainable Development Goals (SDGs): “… ending poverty must go hand-in-hand with strategies that build economic growth and addresses a range of social needs including education, health, social protection, and job opportunities, while tackling climate change and environmental protection.”

Eerder dat jaar, in februari 2015, zei Gus Speth (een Amerikaanse ‘milieu-advocaat’) het prachtig: “I used to think that top environmental problems were biodiversity loss, ecosystem collapse and climate change. I thought that thirty years of good science could address these problems. I was wrong. The top environmental problems are selfishness, greed and apathy, and to deal with these we need a cultural and spiritual transformation. And we scientists don’t know how to do that.”

Wij willen met onze school bijdragen aan een positieve transformatie van onze samenleving. Wij geloven dat ieder mens vanuit zijn eigen unieke talenten een bijdrage kan leveren. Juist verschillen tussen mensen zorgen ervoor dat we alle problemen, samen, kunnen oplossen. Wij willen daarom focussen op ieders unieke talenten en die volop ruimte geven voor ontwikkeling. Voor ons vallen onderwijsvernieuwing, bijdragen aan een mooiere wereld en ruimte voor ieders talenten dan allemaal heel simpel op hun plek: hallo Natuurlijk Leren…

Natuurlijk Leren en de kerndoelen
En dan dus steeds die vraag: kom je als leerling die Natuurlijk Leert wel in aanraking met alle belangrijke leerdoelen zoals die in de kerndoelen zijn samengevat? Bij LOS Deurne hebben we de uitdaging opgepakt en zijn we gaan zoeken naar een passende manier om dit in beeld te brengen.

Uitwaaierend vanuit mijn persoontje wordt de wereld steeds een beetje groter: ik (Mariken) hoor bij een familie (Althuizen), woon in een omgeving (straat, dorp/stad), in een land ergens op de wereld, ergens in het universum.

Als klein meisje schreef ik mijn adres op zoals op de envelop rechts in beeld.

Ik heb dit in mijn leven meer kinderen zien doen. Het is heel natuurlijk om jezelf als startpunt te nemen voor een steeds groter wordende wereld. Er valt zoveel te ontdekken!

Met deze ontdekkingsreis als uitgangspunt hebben wij de volgende Natuurlijk Leren-domeinen voor (jonge) kinderen gedefinieerd:

  • mijn lichaam
  • mijn relaties
  • mijn leven
  • mijn land
  • mijn wereld

Mijn lichaam gaat over de bouw & groei van je lijf en de functie van de verschillende lichaamsdelen, systemen en organen. Het gaat ook over goed voor je lichaam zorgen: hygiëne, gezonde voeding, beweging en rust. En hoe zorg je voor jezelf als je ziek bent of een ongelukje hebt gehad? (kerndoelen PO: 34, 41, 54, 57)

Bij mijn relaties horen gezinsleden en familie, vrienden en schoolgenoten, kennissen en ‘vreemden’. Hoe kun je goed samen werken, samen leven, samen spelen? Hoe behandel je elkaar met respect? Goede communicatie: hoe doe je dat? Hoe ga je om met conflicten? Wat is vriendschap? (kerndoelen PO: 1 t/m 3, 8, 10, 34, 35, 37, 54, 55 en 58)

Mijn leven omvat de dagelijkse dingen zoals de omgeving waarin je woont en leeft, de activiteiten die je onderneemt, omgaan met technologie, veilig in het verkeer en niet te vergeten: zelfexpressie. Hoe deel je je tijd in? Wat ‘moet gewoon’ en waar maak je tijd voor? (kerndoelen PO: 1 t/m 12, 13 t/m 16, 23 t/m 33, 35, 39, 42 t/m 45, 51, 54, 55, 57 en 58)

Mijn land gaat over Nederland als land en maatschappij. Over landschappen en natuur. Over land & water. Over de multiculturele samenleving. Over tradities en feesten. Over staatsinrichting en politiek. Over landbouw, industrie en handel. (kerndoelen PO: 4 t/m 7, 11, 36 t/m 39, 40, 41, 47, 48, 51 t/m 53 en 56)

In Mijn wereld maken de leerlingen kennis met andere landen, talen en culturen. Ze leren hun eerste woorden Engels. Ze leren over uitvindingen en kunst, over klimaten en energie. Ze leren over natuurverschijnselen, continenten en het gehele zonnestelsel. (kerndoelen PO: 4 t/m 7, 13 t/m 16, 23, 42, 43, 46, 47, 49, 50 en 51 t/m 53).

De antroposofie beschrijft de volgende levensfasen van baby tot jongvolwassene:

0-7      Jonge kinderen zijn nog één met de omgeving. De ervaringen die zij daarbij opdoen komen nog diep binnen.

7-14    In deze fase leert het kind het Ik-gevoel te ontwikkelen. De individualiteit en het ego worden gevormd. Zelfexpressie is van groot belang in deze fase.

14-21  “In welke wereld ben ik terecht gekomen, wat vindt mijn omgeving van de wereld, en wat vind ik er zelf van?” De jongvolwassene zal proefondervindelijk alles uitproberen. Het onderliggende doel is om zich (onbewust) de emotionele en mentale vermogens eigen te maken en uit te diepen.

Hieruit destilleren wij twee ‘schoolse periodes’ voor Natuurlijk Leren:

  • De kindertijd: fundament leggen binnen de domeinen zoals hierboven genoemd.
  • De adolescentie: leren omgaan met veranderingen. De domeinen krijgen in deze periode afgeleide namen:
    • mijn lichaam verandert
    • mijn relaties verdiepen
    • mijn levenskeuzes
    • mijn land begrijpen
    • mijn wereld vergroot

In de puberteit verandert er veel voor jongens en meisjes. Mijn lichaam verandert omvat de zichtbare en onzichtbare veranderingen van volwassen worden: wat zie je aan de buitenkant en wat verandert er van binnen? Hoe ontwikkelen je hersenen zich? (kerndoelen VO: D34, D35, G53, G54, G58)

Mijn relaties verdiepen geldt op vele fronten. Wat betekent echte vriendschap? Misschien ontdek je al wat het is om verliefd te zijn. Hoe ga je om met liefde en seksualiteit? Hoe verandert de relatie met je ouders als je steeds zelfstandiger wordt? Hoe ga je professioneel om met collega’s? En heel belangrijk: hoe zorg je voor een blijvend goede relatie met jezelf? (kerndoelen VO: A1, A6, A9, A10, B15, B17, D35, E36, E43, G56)

Want die blijvend goede relatie met jezelf is de basis voor Mijn levenskeuzes. Je geeft vorm en invulling aan je eigen identiteit. Je maakt keuzes voor jouw toekomst, voor studie en/of werk. Je krijgt en neemt steeds meer verantwoordelijkheid voor je eigen leven en je leert omgaan met vrijheid en verleidingen. (kerndoelen VO: A1, A4 t/m A10, B11, B15, B16, C21 t/m C27, D29, D35, E42 t/m E44, F48, F49, G57)

Bij Mijn land begrijpen gaat het steeds meer over waarom Nederland is zoals het is, hoe dat zo historisch is ontstaan en hoe de toekomst van Nederland er uit kan zien. Het gaat ook over mede richting geven aan die toekomst. (kerndoelen VO: A2 t/m A6, C25, C27, D30, E36 t/m E41, E43 t/m E47)

Steeds meer zal duidelijk worden dat Nederland niet op zichzelf staat, maar deel uitmaakt van een grotere wereld die figuurlijk steeds ‘kleiner’ wordt en dichterbij komt. Mijn wereld vergroot letterlijk: je gaat als adolescent zelfstandiger en verder weg op reis. Je gaat de uitdagingen van deze tijd in een globaler perspectief zien: politiek, economie, milieu en duurzaamheid. Hoe word je mediawijs? Je ontdekt vele vormen van bijdragen aan een betere wereld en ontwikkelt jouw unieke talenten hiertoe. (kerndoelen VO: A2 t/m A5, B11 t/m B14, B16, B18, C19, D28 t/m D33, E36 t/m E41, E45 t/m E47, F50 t/m F52).

Lees verder als PDF bestand.

Mariken Althuizen is scheikundig ingenieur, eerstegraads docent scheikunde, communicatiemedewerker en mede-oprichter van LOS Deurne.

Reacties

0
Er zijn nog geen reacties
Delen:
Op de hoogte blijven?
Schrijf je in voor de nieuwsbrief