Stichting Nivoz logo
Sterkt leraren, schoolleiders en betrokkenen bij de uitvoering van hun pedagogische opdracht

Nivoz Over Nivoz

Historie NIVOZ

In maart 2018 nam prof. dr. Luc Stevens (76) afscheid als wetenschappelijk directeur van stichting NIVOZ, ruim vijftien jaar na oprichting van het Nederlands Instituut voor Onderwijs en Opvoedzaken, zoals het officieel heet. Stevens droeg het stokje over aan prof. dr. Rob Martens. Daarmee is er voor NIVOZ een nieuw tijdperk aangebroken. Daar valt veel over te zeggen. Maar niet voordat we hebben teruggeblikt en stilgestaan bij de founding father van NIVOZ en vooral wat Luc heeft betekend voor het Nederlands onderwijs.

Luc Stevens tot 2003

Het leidt geen twijfel dat Luc Stevens – van origine orthopedagoog - een grote staat van dienst heeft. Zijn publicaties zijn vanzelfsprekend voor lerarenopleidingen, tienduizenden leraren en schoolleiders heeft hij in lezingen of anderszins geïnspireerd en hij nam van meet af aan 'de stem van de leerling' serieus. Stevens' signatuur is herkenbaar in vele stromingen in het huidige onderwijs.

In grote lijnen kun je zeggen dat Luc Stevens van het als orthopedagoog ‘behandelen’ van jongeren met gedrags- en motivatieproblemen opschoof naar het ‘voorkomen’ van die problemen. Dat deed hij door juist duidelijk te maken wat de consequenties voor het onderwijssysteem zouden moeten zijn als je de behoeften van alle jongeren serieus neemt. Van 'curriculum' schoof hij op naar 'de leerling'. Maar met zijn uitspraak ‘Zonder relatie geen prestatie’ kwam behalve de leerling ook de leraar als persoon scherper in beeld.

Stevens kreeg in zijn carrière steeds meer moeite met de verwording van de wetenschap tot een smalle positivistische cultuur van meten en afrekenen. Dat is een jas die de pedagogiek en de relatie tussen opvoeder en kind niet goed past. Samen met de voorhoede van de (bèta) wetenschappen realiseerde hij zich dat meer nadruk moet worden gelegd op complexiteit, netwerken en patronen; dat 'alles met alles te maken heeft' en 'dat alles ertoe doet'. Ook, of juist, in het klaslokaal. Deze systeemblik op het leven stelt andere vragen aan zorg, management, economie, wetenschap en ook aan het onderwijs.

NIVOZ vanaf 2003

Na zijn emeritaat als hoogleraar aan de Universiteit Utrecht in 2003 richtte Luc Stevens stichting NIVOZ op. De oorspronkelijke drijfveer van NIVOZ lag bij de ontwikkelingsbehoeften van ieder kind en de consequenties daarvan voor het onderwijs. Met andere woorden: Hoe komt de ontwikkeling van ieder kind het beste tot zijn recht? Al snel kwam daarin de relatie tussen leerling en leraar centraal te staan. De slagzin ‘Zonder relatie geen prestatie’ kreeg vleugels. En zo schoof de aandacht van ons werk op van kind naar leraar. De leraar zelf als belangrijkste (f)actor in de kwaliteit van onderwijs.

NIVOZ droeg uit dat interventies in onderwijs per definitie een morele component hebben. Immers als het gestandaardiseerde systeem wordt losgelaten, moeten voortdurend keuzes gemaakt worden om steeds weer het goede te doen. Het is van belang dat leraren en schoolleiders zich daarvan bewust zijn. Dat ze die (morele) component begrijpen, weten wat hun eigen morele werkelijkheid is en waar die vandaan komt (biografisch perspectief). Zo dient de ‘waartoe-vraag’ zich aan.

Waartoe dient het onderwijs? Waar leidt het toe? Waar zou het toe moeten leiden?

In de opdracht van het onderwijs zit dus ook een maatschappelijke opdracht. De manier waarop we onze onderwijspraktijk inrichten is van grote invloed op de samenleving die we (willen) creëren. We leven in een tijd van grote maatschappelijke en politieke onrust waarin liberale democratie op het spel lijkt te staan. NIVOZ ervaart een grote urgentie dat we ons bewust worden van de rol die onderwijs speelt in de vorming van de maatschappij van morgen. NIVOZ ziet dat ieder mens op een volwassen en verantwoordelijke manier in de samenleving kan staan.

NIVOZ werd bekend door het opnieuw introduceren van het begrip Pedagogische Tact en het initiëren van platform hetkind. Gedurende de afgelopen vijftien jaar ontwikkelde NIVOZ zich tot een onafhankelijk instituut dat de pedagogiek als wetenschap weer onder de aandacht bracht in onderwijspraktijk. Let wel: de pedagogiek is daarin geen verklarende, laat staan voorspellende wetenschap, maar een handelingswetenschap: kennis en praktijk zijn met elkaar verbonden!

In zijn invulling van de notie ‘pedagogische tact’ verbond Stevens het ‘persoonlijke en pedagogisch relationele’ met de ‘inhoudelijke’ vakbekwaamheid van de leraar. En goed onderwijs, belichaamd door leraren en schoolleiders, moet ook een doel of pedagogische opdracht hebben. Daarin liet hij zich inspireren door Gert Biesta, voor wie hij zich hard maakte ten aanzien van de NIVOZ-leerstoel Pedagogische dimensies. Onderwijs gaat verder dan het aanleren van (cognitieve) vaardigheden. De zogeheten ‘waartoe-vraag’ dient te worden beantwoord.


Link naar:

Interview Luc Stevens' woorden bij een naderend afscheid: over NIVOZ, over ademruimte en over de menselijke natuur

 

 

Op de hoogte blijven?
Schrijf je in voor de nieuwsbrief