Pedagogisch leiderschap (PL)

Stichting NIVOZ engageert zich uitdrukkelijk met de urgentie van het ervaren tekort aan pedagogisch leiderschap in ons onderwijs. Het is ervan overtuigd dat in de postmoderne context de pedagogische vragen niet zijn verdwenen of voor elke interpretatie vatbaar zijn geworden. Deze vragen gelden gelijkelijk voor het praktisch pedagogische werk in de scholen en voor de begeleiding van de betrokken leraren.

Het begrip pedagogisch leiderschap verwijst in ons geval naar de school als pedagogische organisatie. Deze onderscheidt zich van andere organisaties door de aanwezigheid van jonge mensen voor wie zij plaatsvervangend keuzes maakt, derhalve gezag uitoefent en verantwoordelijkheid draagt. Het laatste geeft de leidinggevende een gelaagde verantwoordelijkheid, die naar zijn leraren en die naar zijn leerlingen en hun ouders.

Schoolleiders nemen een aparte positie in de schoolgemeenschap in door drie onderscheiden kwaliteiten.

1. Schoolleiders zijn het morele of pedagogische kompas voor de schoolgemeenschap. Zij staan voor een bepaald schoolethos. Dit houdt niet alleen een missie in met betrekking tot het opvoeden of ‘grootbrengen’ van jonge mensen in  maatschappelijke context, maar ook een visie op aard of betekenis van leren en menselijke ontwikkeling. Bedoelde waarden en visiekeuzes  (onderwijsresultaat wordt ook als waarde gerekend) zijn in de school en in het handelen van haar leraren merkbaar als kwaliteiten aanwezig (normatieve professionaliteit).

2. Schoolleiders zijn succesvol in het wekken van het potentieel van hun leraren, ook en vooral in de zin van tactvol handelen. Leraren zullen de zin die zij aan hun werk geven erkend zien, maar in pedagogische zin ook uitgedaagd en geïnspireerd en, niet onbelangrijk, in balans gehouden met de systeemeisen. Openheid, vertrouwen, duidelijke keuzes en ervaren verantwoordelijkheid brengt pedagogisch leiderschap zonder aarzeling op de plek der moeite van zijn leraren. Daar zal als criterium altijd gelden: de pedagogische verantwoordelijkheid voor de jonge mensen in de school.

3. Schoolleiders dragen eindverantwoordelijkheid, legitimeren deze naar hun leraren en leerlingen en hun ouders en dragen in deze hoedanigheid gezag. Dit gezag gaat gepaard aan de beschikbaarheid van macht. In deze context van gezag en macht wordt niet alleen prudentie en wijsheid gevraagd, maar ook moed. Pedagogisch leiderschap dat staat voor de waarden en voor de visie die het pedagogisch kompas wijst, vraagt moed. Moed om zich te onderscheiden, om in te grijpen, betekenende initiatieven te nemen en om definitief te beslissen.

Het traject pedagogisch leiderschap onderscheidt zich niet wezenlijk van het traject pedagogische tact, behalve de inhoud van de processen. Ook hier zijn drie kernervaringen te onderscheiden: zelfonderzoek (het onderkennen en loslaten van (voor)oordelen, cynismen en angsten), de ervaring van authenticiteit of eigenheid die vrijkomt (hier worden vaste voornemens geformuleerd) en het vormgeven aan de voorgenomen praktijk.

De leidende vraag is ‘Welke schoolleider wil ik zijn?’

Het werkmateriaal komt uit de eigen situatie. De werkvormen zijn deels afhankelijk van de aard en plaats van de gegeven groep en van de beschikbare tijd. Belangrijke gebeurtenis is hier vaak het opzoeken van leerlingen en het zich met hen engageren om de eigen school en de eigen leraren (beter) te leren kennen en daar – op basisniveau – de opdrachten aan zichzelf (opnieuw) te formuleren. Alles in het kader van de kernwaarden, zoals de school die in haar missie formuleert, dan wel met de bedoeling deze kernwaarden in de zin van verbondenheid en verantwoordelijkheid te herformuleren.

In deze context kenmerkt pedagogisch leiderschap zich door een helder moreel kompas en een duidelijke visie op leren, ontwikkeling en opvoeding, het waartoe van de school en in het verlengde daarvan door een helder schoolethos. De waarden en visiekeuzes waarvoor dit leiderschap staat (prestatie wordt hiertoe gerekend) zijn in zijn aanwezigheid en in zijn handelen zichtbaar.

Voor de leerlingen betekent dit dat zij pedagogische tact zullen ontmoeten in hun verhouding tot de leidinggevende. Voor de leraren betekent het dat zij de zin die zij aan hun werk geven erkend zullen zien, maar ook in pedagogische zin uitgedaagd en geïnspireerd en – niet onbelangrijk – in balans worden gehouden met de systeemeisen.

Openheid, vertrouwen, duidelijke keuzes en ervaren verantwoordelijkheid brengen de leidinggevende zonder aarzeling op de plek der moeite. Daar zal als criterium altijd gelden: de pedagogische verantwoordelijkheid voor de jonge mensen in de school.

Schoolleiders in het Primair Onderwijs die de leergang Pedagogisch Leiderschap volgen vanuit stichting NIVOZ, kunnen hiermee het thema ‘Persoonlijk leiderschap’ afronden voor hun herregistratie in het schoolleidersregister PO. Zij kunnen het certificaat dat zij na afronding van de leergang ontvangen, uploaden in het register om hiermee het thema ‘Persoonlijk Leiderschap’ af te ronden.

NIVOZ werkt nog aan de certificering voor schoolleiders VO.

SRPO_vignet_kleur_herregistratieLet op: de datum van afronding van de leergang moet in dat geval wel liggen na de registratiedatum van een schoolleider, omdat het bij herregistratie gaat om de ontwikkeling vanaf het moment van registratie. In de bijlage flyer registreren / herregistreren is de informatie voor schoolleiders toegevoegd over registreren en herregistreren.

Praktisch open traject Pedagogisch leiderschap

Link naar crkbo_instelling_rgbdata, inhoud, kosten, inschrijfformulier, etcetera)

Alle NIVOZ-trajecten zijn vrijgesteld van btw-heffing.

Algemene aanpak trajecten NIVOZ

Link naar werkwijze en richtlijnen programma.

Lees meer specifiek over

Pedagogische Tact (PT) voor leraren/docenten
Pedagogisch Leiderschap (PL) voor schoolleiders
Verdieping PT/PL , voor leraren en schoolleiders die al PT/PL hebben gevolgd