Onderzoek

Het onderzoek binnen de leerstoel richt zich op de thematiek van onderwijs en onderwezen worden in de onderwijspedagogische theorievorming, met inbegrip van de (bijzondere) verhouding tussen pedagogiek en didactiek (via het werk van Klaus Prange) en de oriëntatie op volwassen subject-zijn in het pedagogisch handelen (met name in het werk van Homer Lane, A.S. Neill, en John Dewey).

In september 2016 zijn twee promovendi van start gegaan in projecten die betrekking hebben op ‘de specifieke aard van het pedagogisch handelen’ en op ‘het vraagstuk van persoonsvorming’. Het onderzoek neemt gemiddeld vier jaar in beslag.

lisette-20151-452x440Lisette Bastiaansen

Lisette Bastiaansen was – tot ze startte met promoveren – werkzaam als coördinator studieloopbaanbegeleiding en docent bij Fontys Hogescholen. Momenteel is ze als gastdocentschap werkzaam voor de Masteropleiding Pedagogiek van de Hogeschool Arnhem Nijmegen. Daarnaast werkt ze als zelfstandig begeleider/coach op het gebied van interpersoonlijke communicatievraagstukken binnen het onderwijs. In 2015 heeft Lisette Bastiaansen samen met Rob van den Nouweland het Durven Delen Onderwijsspel op de markt gebracht. Dit spel focust zich op de vraag: wie ben ik en wil ik zijn als leraar?

Het PhD-onderzoek van Lisette Bastiaansen zoomt in op ‘aandachtige betrokkenheid’ in de leraar-leerling relatie. Centrale vraag van het onderzoek is: Wat is de waarde en betekenis van ‘aandachtige betrokkenheid’ binnen het dagelijks pedagogisch handelen van leraren?

Ontwikkelingen als technologisering, digitalisering, globalisering, steeds verdergaande economisering en individualisering veranderen de maatschappij. Ze zijn van invloed op onze manier van samen leven en zijn bepalend op de manier waarop de arbeidsmarkt in de toekomst zal worden ingericht.

Deze ontwikkelingen stellen het onderwijs voor grote (herinrichtings)vragen: Waar wil het onderwijs voor staan en gaan in deze veranderende samenleving? Hoe moet het curriculum er uit komen te zien? Hoe zoeken en vinden we de balans tussen kwalificatie, socialisatie en persoonsvorming? Hoe gaan we om met digitalisering, met het almaar stijgende gewenste (theoretische) prestatieniveau van leerlingen en met zaken als gepersonaliseerd leren? En wat vraagt de toekomst eigenlijk, kijkend naar de kwaliteiten en competenties van leraren?

Binnen het onderwijsproces speelt de relatie tussen leraar en leerling een cruciale rol. Vragen met betrekking tot een (eventuele) herinrichting van het onderwijs leiden derhalve ook tot vragen hoe om te gaan met de plek die die interpersoonlijke relatie tussen leraar en leerling – en de daarbij behorende ‘aandachtige betrokkenheid’ – binnen het onderwijs al dan niet zou moeten en/of kunnen krijgen. Temeer daar vrije ruimte voor leraren om aandachtig op/bij hun leerlingen betrokken te zijn in het huidige tijdsgewricht sowieso onder druk lijkt te staan. Beschikbare tijd wordt (vaak) opgeslorpt door verplichtingen. En dat terwijl juist ‘aandachtige betrokkenheid’ tussen leraar en leerling vanuit diverse perspectieven van groot belang is.

Het promotieonderzoek van Lisette Bastiaansen helpt boven water te krijgen wat ten aanzien van ‘aandachtige betrokkenheid’ van waarde is of zou kunnen zijn, en wat leraren daar zelf in van waarde vinden.

Hoe, wanneer, waarom en in welke vorm zijn leraren aandachtig betrokken bij hun leerlingen? Welke betekenis geven zij aan die ‘aandachtig betrokkenheid’? Welke betekenis kan er überhaupt gegeven worden? Hoe belangrijk is ‘aandachtige betrokkenheid’ voor leraren, gezien vanuit hun persoonlijke opvattingen over professionaliteit? En hoeveel ruimte hebben ze binnen het huidige tijdsgewricht om die aandachtige betrokkenheid bij de leerling ook daadwerkelijk gestalte te geven?

Dat zijn vragen waar Lisette mee aan de slag is gegaan. Het onderzoek kent zowel een theoretische als empirische component. Na een periode van 2 jaar theorieonderzoek (2016-2018) is het voornemen om tijdens het schooljaar 2018 – 2019 een negental leraren langdurig te volgen in hun dagelijks werk. Het proefschrift van Lisette Bastiaansen is naar verwachting november 2020 gereed.

Literatuur rond dit thema is van o.a. de Duitse filosoof Otto Bollnow, de Amerikaanse psycholoog/psychotherapeut Carl Rogers, de Amerikaanse filosofe Nell Noddings, de Canadees-Nederlandse fenomenoloog Max van Manen en Andries Baart, een Nederlandse hoogleraar die zich met kwesties van aandacht en betrokkenheid (de zogenaamde presentietheorie) bezighoudt.

Janeke Wienk

Janeke Wienk is medewerkster aan het lectoraat Kunst- en cultuureducatie van ArtEZ in Arnhem. Hierin wordt onderzoek gedaan naar relevante en hedendaagse vormen van kunsteducatie wortelend in de Arts & Humanities. Dit doen we zowel in nationaal als in internationaal perspectief voor ‘Contemporary Arts Education’. Jeroen Lutters is lector. Janeke Wienk is gespecialiseerd in het voortgezet onderwijs en in een van de vier onderzoekslijnen Art Based Learning.

Haar inleidende tekst:

Tekst volgt.

ZocbtioIiW