Wat is het NIVOZ-Forum?

Met het NIVOZ-forum willen we ruimte maken voor de dialoog over de vraag ‘wat is goed onderwijs?’ We organiseren bijeenkomsten, waar onderwijsonderzoekers, schoolleiders, leraren, beleidsmakers en andere geïnteresseerden uit de onderwijspraktijk samenkomen, perspectieven uitwisselen en elkaar informeren. Onderwijsonderzoekers bespreken binnen het NIVOZ-forum hun onderzoek en informeren zo de praktijk. De leraren en schoolleiders tonen – op verschillende manieren – hun werkpraktijk en vraagstukken die zij in hun praktijk tegenkomen.

Het doel van het NIVOZ-forum is het sterken van leraren en schoolleiders, zodat zij in staat zijn om de vele beslissingen die zij dagelijks nemen (en die alleen zij kunnen nemen), te onderbouwen en verantwoorden. Voor die verantwoording bestaat nooit een sluitend, definitief antwoord. Hier kan telkens opnieuw, voor iedere situatie, bepaald worden welke overwegingen, welke belangen, welke oogmerken een rol spelen. Vandaar het belang dat leraren en schoolleiders zelf in staat zijn die afwegingen te maken, en daarover met elkaar en anderen in gesprek te gaan.

De bijeenkomsten worden ondersteund door artikelen die we schrijven, of laten schrijven. Dit zijn besprekingen van relevant onderzoek, verdiepende beschouwingen en ook verslagen van de bijeenkomsten die we organiseren. Op die manier wordt de dialoog in de persoonlijke ontmoeting online voortgezet.

In de tweede plaats heeft het Forum de rol van denktank, zowel intern binnen NIVOZ als extern. Hier gaat het om de bezinning op de bronnen voor de legitimering van ons eigen werk, in wisselwerking met ervaringen uit de praktijk die we opdoen in de trajecten en die binnenkomen via bijdragen aan hetkind. We nemen (in beperkte mate) deel aan onderzoek en doen zelf onderzoek, we leveren een bijdrage aan denktanks, die ons zelf ook weer voeden. Zo werken we voortdurend aan de verantwoording van ons eigen werk, en gaan hierover in gesprek, op dezelfde manier als onderwijsprofessionals dat doen.

De urgentie om dit gesprek te voeren, is groot. Hoewel er veel waarde wordt gehecht aan een door onderzoek onderbouwde onderwijspraktijk – en vice versa: op praktijkdilemma’s gebaseerd onderwijsonderzoek – is er sprake van een moeizame relatie tussen onderwijsonderzoek en -praktijk. Om dit gesprek opnieuw op gang te brengen, is het nodig om vanuit het perspectief van het handelen te starten.

Concrete onderwijssituaties, in de dagelijkse praktijk van leraren, bieden de rijke context, waarin theoretische inzichten en persoonlijke overwegingen met elkaar verweven zijn. Daarin is niet zozeer de vraag aan de orde wat ‘het beste’ is om te doen, maar eerder de vraag vanuit welke perspectieven meer houvast gekregen kan worden op de inherente complexiteit. Daarbij is altijd ook de vraag aan de orde met welk oogmerk, ofwel waartoe het onderwijs gegeven wordt. Om die reden zoeken wij de onderbouwing in zowel psychologische als pedagogische hoek, en gaan we te rade bij filosofische en spirituele bronnen, die in gangbaar onderzoek soms minder aandacht krijgen.

Op deze manier is het NIVOZ-forum een alternatief voor de vluchtigheid van het publieke debat over onderwijs. Daar wordt te snel genoegen genomen met een simpel onderscheid tussen goed en slecht, effectief en niet-effectief. Waarmee voorbij wordt gegaan aan de erkenning dat alleen leraren onderling als team, en in directe afstemming met de leerlingen en hun ouders, kunnen bepalen wat het goede is om te doen. Het gaat er naar ons idee niet om dat in algemene zin definitieve antwoord gegeven wordt op de vraag wat goed onderwijs is. Het gaat NIVOZ erom dat onderwijsprofessionals zelf in staat zijn om hun eigen antwoord op die vraag te geven, te onderbouwen en daarvoor de ruimte krijgen. Daar leveren wij graag onze bijdrage aan.

Er zijn zes hoofdthema’s waar we ons in de eerste plaats op richten in het verzamelen en duiden van onderzoek en praktijkvoorbeelden:

  • Leider Zijn
  • Leraar en persoon
  • Onderwijs: waartoe?
  • Recht doen aan verschillen
  • Stem van de leerling
  • Zin en onderwijs

Er zijn drie categorieën van inhoudelijke bijdragen waarin deze thema’s behandeld worden:

Onderzoek: beschrijvingen van onderzoek, zoals gepubliceerd in wetenschappelijke tijdschriften en boeken
Praktijkvoorbeelden: beschrijvingen van praktijken in scholen
Verdieping: beschouwende stukken waarin praktijk en onderzoek binnen het thema nader geduid en verdiept worden, vanuit een persoonlijk en/of filosofisch perspectief

Per categorie stellen we telkens een selectie samen van de meest relevante onderzoeken, voorbeelden en verdiepende stukken. In deze selectie proberen we een brede diversiteit aan invalshoeken op de problematiek te realiseren.

Onderliggende principes voor het NIVOZ Forum

Het Forum probeert op een open wijze, verschillende invalshoeken te bieden om zo lezers en gebruikers van het Forum vanuit diverse perspectieven over de thema’s te laten nadenken.

Op het NIVOZ-forum geldt niet dat ‘everything goes’; we willen het gesprek over onderwijs op een meer fundamenteler niveau voeren en dat vertaalt zich onder andere in een nadruk (maar niet beperking tot) de ‘waartoe’ en ‘waarom’ vragen. Niet of nauwelijks zullen we ingaan op de ‘hoe’-vraag. We gaan bijvoorbeeld niet in op de vraag wat de beste methode is voor een bepaald vak, of hoe een bepaalde ontwikkeling het beste ingevoerd kan worden.

Op het Forum willen we ruimte maken voor een geïnformeerde dialoog over de toekomst van het onderwijs. Om ruimte voor die dialoog te creëren, moeten we die ruimte eerst afbakenen. Daarvoor delen we onze uitgangspunten. Ze geven richting aan het gesprek dat we willen voeren.

Mensbeeld

Ons mensbeeld is gegrond in de overtuiging dat mensen, in het bijzonder jonge mensen, zich van nature willen ontwikkelen, en op zoek zijn naar zin. De (jonge) mens is intrinsiek gemotiveerd om te leren en samen te werken in betekenisvolle verbanden. Iedereen die een rol heeft in onderwijs en opvoeding heeft de opdracht die intrinsieke motivatie en ontwikkelingsdrang bij leerlingen te zoeken en tot bloei te brengen, in een betekenisrijk en zinvol verband.

Opvattingen over kennisontwikkeling

Via de activiteiten van het forum willen we de betekenis van onderwijsonderzoek terugbrengen voor professionals (leraren, leidinggevenden en anderen) in het onderwijs. Tot die opvatting behoort een gelaagd kennisbegrip, waarbij we aansluiten bij de indeling in drie ‘modi’ van Harry Kunneman.
• modus 1: objectiveerbare kennis, gericht op het vinden van universele regels;
• modus 2: lokale kennis, gericht op toepassing in specifieke situaties;
• modus 3: waardegebonden kennis, gericht op morele en existentiële vragen.

Kennisontwikkeling vindt in samenhang tussen deze drie modi plaats.

We constateren dat het gesprek tussen leraren en onderzoekers gefragmenteerd is geraakt en op sommige punten zelfs stil is gevallen. Aan de andere kant zien we steeds meer ontwikkelingen, waarbij leraren onderzoek in eigen hand nemen, en al dan niet ondersteund door externe onderzoekers, hun eigen lespraktijk systematisch onderzoeken en verbeteren.

Met het NIVOZ-forum willen wij de dialoog initiëren en ervoor zorgen dat de juiste vragen gesteld worden, om gezamenlijk betekenis te geven aan nieuwe inzichten die worden opgedaan. We hanteren drie uitgangspunten, en bij ieder uitgangspunt geven we een aantal namen van auteurs die ons inspireren.

1. Het dagelijkse handelen als bron

Ons eerste uitgangspunt is, dat het primaat daarbij ligt bij het handelen van de leraar. Alleen kennis die in verbinding kan worden gebracht met de directe ervaring, is betekenisvol. (Francisco Varela; Paulien Meijer; Max van Manen)

2. Kennisontwikkeling vindt altijd tussen mensen plaats

Ons tweede uitgangspunt is, dat we kennis niet moeten zien als een gefragmenteerd, geïndividualiseerd fenomeen, maar als een gevolg van verbindingen tussen mensen.
(Paul Verhaeghe, Francisco Varela, John Dewey)

3. Wat goed onderwijs is, bepalen mensen onderling

Vrijwel altijd, als mensen wat langer nadenken en doorpraten over wat ‘goed onderwijs’ is, komen er bredere doelstellingen naar voren die we met onderwijs nastreven, en die niet in cijfers vast te leggen zijn. Een onwrikbare basisfundament in het gesprek over goed onderwijs vormen de universele Rechten van het Kind, die spreken van een recht op ‘ontplooiing’. Ons derde uitgangspunt is dat er geen eenduidig antwoord op de vraag naar ‘goed onderwijs’ is. Ontplooiing van de leerling in brede zin is het omvattende doel. Hoe deze ontplooiing het best gestimuleerd kan worden, is een vraag die in een voortdurende dialoog steeds opnieuw aan de orde moet komen. (Gert Biesta, Paul Verhaeghe, Harry Kunneman)

Zie: Hoe meedoen?