Achtergronden symposium ‘De stem van de leerling’

16 apr 2014 · door Gijs Verbeek >
Forum-redacteur

De voorbereidingen voor het symposium ‘De stem van de leerling’, gepland voor donderdag 20 november 2014, vorderen gestaag. Nadat we hierover voor het eerst communiceerden en mensen opgeroepen hebben zich te melden als zij bekend waren met een initiatief dat zou passen binnen dit symposium hebben we vele reacties mogen ontvangen. Daarvoor natuurlijk onze dank. Maar, hieruit werd ook duidelijk dat ‘de stem van de leerling’ voor meerdere interpretaties vatbaar is. Om meer duidelijkheid te scheppen over wat we precies verstaan onder ‘de stem van de leerling’ zetten we in deze bijdrage (globaal) de theoretische achtergronden uiteen die als basis dienen voor het aanstaande symposium.

Onder ‘De stem van de leerling’ wordt in het kader van dit symposium verstaan leerlingparticipatie; het recht van kinderen en jongeren om – overeenkomstig bijvoorbeeld capaciteiten – te participeren in de sociale contexten waar zij deel van uitmaken. In het buitenland heeft men het in dit kader vaak over ‘student voice’ of ‘student participation’. Leerlingen (en studenten) zijn de raison d’etre van het onderwijs; het onderwijs ontleent haar bestaansrecht aan het feit dat er leerlingen en studenten zijn. De Rechten van het Kind – in het bijzonder artikelen 12 (Participatie en hoorrecht) en 29 (Onderwijsdoelstelling) – stellen dan ook duidelijk dat onderwijs (geheel) in het belang van kinderen en jongeren moet staan en dat kinderen en jongeren bovendien recht hebben op een geïnformeerde inspraak in alle zaken die hen aangaan. In de eerste plaats betreft dit het onderwijs, omdat kinderen en jongeren daar het grootste gedeelte van hun tijd doorbrengen.

Dit veronderstelt vervolgens van de volwassenen die met kinderen en jongeren werken: 1) dat zij zich inzetten om te achterhalen wat in het belang van kinderen en jongeren is, en 2) dat zij de geïnformeerde inspraak met betrekking tot de onderwijspraktijk voor kinderen en jongeren realiseren en bewaken.

Kinderen en jongeren dienen dus met andere woorden betrokken te worden bij de realisatie en vormgeving van het onderwijs en aan hun mening of visie dient – overeenkomstig leeftijd, rijpheid en capaciteiten – passend belang gehecht te worden, wat vertaald dient te worden in overeenkomstig handelen (zie ook Ponte & Smit, 2013; Verbeek & Ponte, 2014).

Ondanks inspanningen van onder andere pleitbezorgers als De Winter (1995, 2000, 2009) en Biesta (2006), is leerlingenparticipatie nog geen gemeengoed in het Nederlandse onderwijs. Dit in tegenstelling tot bijvoorbeeld Groot Brittannië (Fielding, 2001, 2011) en Australië (Groundwater-Smith, 2005, 2007, 2009, 2010; Smit & Verbeek, 2014) waar leerlingparticipatie vaak al op vergevorderde wijze wordt en is gerealiseerd. Echter, er zijn op dit moment ook binnen de Nederlandse context (hetzij soms voorzichtige) ontwikkelingen richting vormen van leerlingparticipatie.

Tijdens het symposium ‘De stem van de leerling’ staan we daarom stil bij wat er reeds gebeurt en kijken we naar verdere mogelijkheden als het gaat over leerlingparticipatie in het onderwijs. We verkennen met elkaar (organiserende en deelnemende partners alsook deelnemers aan het symposium) de noodzaak waarom en wijze waarop deze stem gehoord en gerealiseerd kan worden. Leerlingparticipatie of de stem van de leerling kan namelijk op uiteenlopende wijzen vormkrijgen, van vrij basaal – het in gesprek gaan met kinderen en jongeren – tot vrij uitvoerig – het samen met kinderen en jongeren onderzoeken van de onderwijspraktijk om op basis daarvan verbeteringen te realiseren (zie bijvoorbeeld Fielding, 2001, 2011; Verbeek & Ponte, 2014).

Tijdens dit symposium wordt daarom nader ingegaan op twee cruciale aspecten: a) de rationale die ten grondslag ligt aan het betrekken van de stem van kinderen en jongeren bij de vormgeving van onderwijs en b) de uiteenlopende wijzen waarop dit in de praktijk vormgegeven kan worden aan de hand van reeds ontwikkelde en ontplooide initiatieven. Dit laatste zal voor deelnemers (maar ook partners) resulteren in praktische handvatten waarmee leerlingparticipatie, bij wijze van spreken, direct de volgende dag vormgegeven kan worden in de eigen onderwijspraktijk.

Het NIVOZ verzorgt (eventueel met een of meerdere partners) het kader van dit symposium – dat wil zeggen inleidende lezing(en) en afsluiting – wat betekent dat het grootste deel van het symposium gereserveerd is voor workshops en activiteiten van partners die op enige wijze actief zijn op het gebied van leerlingparticipatie.

Sprekers die reeds toegezegd hebben deel te nemen aan het symposium zijn professor Michael Fielding (University of London), prof. dr. Micha de Winter (Universiteit Utrecht) en prof. dr. Luc Stevens (NIVOZ).

Aanmelding voor het symposium zal binnenkort geopend worden. Zodra dit gebeurt zal dat via het NIVOZ-forum en hetkind.org bekend worden gemaakt. Houdt donderdag 20 november 2014 in ieder geval alvast vrij in uw agenda.

Mocht u op dit moment vragen hebben omtrent dit symposium of heeft u een activiteit die mogelijk interessant kan zijn als praktijkvoorbeeld kunt u contact opnemen via info@nivoz.nl t.a.v. symposium ‘Stem van de leerling’.

Literatuur

Fielding, M. (2001). Students as radical agents of change. Journal of Educational Change, 2, 123-141.

Fielding, M. (2011). Patterns of partnership: Student Voice, Intergenerational Learning and Democratic Fellowship. In L. Kelly & N. Mockler (Eds.), Rethinking Educational Practice Through Reflexive Inquiry: Essays in Honour of Susan Groundwater-Smith (pp. 61-75). Dordrecht: Springer.

Groundwater-Smith, S. (2005). Learning by listening: student voice in practitioner research. In P. Ponte & B.H.J. Smit (Eds.), International Practitioner Research & Collaborative Action Research Network (CARN) Conference. Utrecht: Fontys / OSO.

Groundwater-Smith, S. (2007). Student voice: essential testimony for intelligent schools. In A. Campbell & S. Groundwater-Smith (Eds.), An ethical approach to practitioner research (pp. 113-129). London: Routledge.

Groundwater-Smith, S. (2009). Co-operative change management through Participatory Inquiry. In S. Noffke & B. Somekh (Eds.), The Sage handbook of Action Research (pp. 238-249). London: Sage.

Groundwater-Smith, S. (2010). Researching with young people: From advice to engagement. Presentation and workshop Faculty of Education University of Applied Sciences, Utrecht.

Ponte, P., & Smit, B.H.J. (2013). Education for all as praxis: consequences for the profession. Professional Development in Education, 39(4), 455-469.

Smit, B.H.J., & Verbeek, G. (2014). Een palet van mogelijkheden: Leerlingonderzoek in Australië. In G. Verbeek & P. Ponte (red.), Participatie in het onderwijs. Onderzoek met en door leerlingen. (pp. 135-155). Den Haag: Boom|Lemma.

Verbeek, G., & Ponte, P. (2014). Participatie in het onderwijs. Onderzoek met en door leerlingen. Den Haag: Boom|Lemma.

Winter, M. de (1995). Kinderen als medeburgers: Kinder- en jeugdparticipatie als maatschappelijk opvoedingsperspectief. Utrecht: De Tijdstroom.

Winter, M. de (2000). Beter maatschappelijk opvoeden. Assen: Van Gorcum.

Winter, M. de (2009). Pupils as Citizens: Consequences for teaching, policy and research. Paper gepresenteerd op het Symposium ter ere van de inauguratie van Petra Ponte, Hogeschool Utrecht.

Wij bekijken iedere reactie. U hoort binnen drie dagen of we het bericht plaatsen.

annuleer